1990 yılından beri ayı piyasası içindeki Japon Nikkei endeksinde cılız seyir 20 sene sonra da devam ediyor. Düşüş dalgasına 1990 başında 38,900 seviyelerinden başlayan endeks, sadece bir sene önce 6,994 ile yeni bir en düşük görmüş ve bu seviyeden bir tepki yükselişi başlatmıştı. Bu dalga, bir sene geçmiş olmasına rağmen hala %38 geri alım seviyesine dahi ulaşamadı. Kısa vadede endeks bir takoz görüntüsüne büründü ve yönünü yeniden aşağıya çevirdi. Şimdilik bu dalganın yeni bir en düşüğü hedeflediğini söylemek için çok erken. Ancak eğer düzeltme dalgası bu haliyle kalırsa, çok sert bir düşüş dalgası ilerleyecektir. Eğer geri çekilme B dalgası dibinin civarında, 8,500-9,500 bölgesinde bir dip yapabilirse, 11,300 ve 12,700 hedeflerine doğru yükseliş ihtimali devam edecek. 8,500 aşağıya geçilirse, 7000 dibinin endeksi tutması çok zor.
Nikkei endeksinde 2008 düşüş dalgasını itkisel saydığımız için, Ekim 2008 – Mart 2009 diplerinin nihai dipler olduğunu düşünmüyoruz. 2010 ya da 2011 içinde yeni dipler oldukça muhtemeldir. Düşüş dalgasının başladığı Aralık 1989’dan itibaren geçen 21 yıl, Nikkei endeksinin kritik bir zaman hedefine yaklaştığını gösteriyor. Son bir düşüş dalgası, Japonya’da senelerdir süren ayı piyasasına son ve büyük bir panikle noktayı koyabilir.
Hang Seng
Hang Seng endeksinde 1997-2004 arasında bir üçgen ilerlediğini düşünüyorum. Bu sayım çok güvenilir değil, çünkü hem (D) olarak etiketlediğim dalga belirgin bir zigzag değil, hem de (E) olarak etiketlediğim dalga çok kısa. Ancak en makul sayım da bu görünüyor. Üçgenin bitişinin ardından, tam hedefe giden thrust ilerledi ve 2008 düşüş dalgası, bir kanal oluşturmak üzere (E) olarak etiketlediğim dibe kadar çekildi.
2008 düşüş dalgası 5 no’lu alt-dalgası kısa kalmış bir itki olabilir. 2009 başındaki kısa vadeli geri çekilmenin yapısı, pek çok borsa endeksinde olduğu gibi, belirsiz. Bu nedenle Hang Seng’i nihai etiketlemeyi yapmadan izlemek gerekiyor. Endeks, %62 geri alım seviyesine çok yaklaştı, ancak bu hedefin biraz altından döndü. Önümüzdeki aylarda Hang Seng’i yukarıda 25,000, aşağıda 15,000 pivot seviyeleri kabul ederek izlemek gerekiyor.
Kospi
Kore Kospi endeksinde bu sayım makul görünüyor. 2003-2007 yükselişi ideal itkisel dalga değil, çünkü hiç bir alt-dalga belirgin bir uzatma yapmamış. Ancak bu sayım gene de kabul edilebilir. 2008 düşüşü, (B), (D) ve (1) tepelerinin altına geriledi ve ciddi bir zayıflık sinyali verdi.
Bu endekste de 2008 düşüş dalgasının yapısı çok net değil. Önümüzdeki aylarda Kospi Endeksi’ni aşağıda 1,000 ve yukarıda 1,700 pivot seviyeler olmak üzere izlemek gerekiyor.
Kısa vadede dalganın sona ermemiş olabileceğini varsayıyoruz. Eğer 1,500 seviyesi kırılmaz ve endeks yeni bir en yüksek görürse, 2009 yükselişinin itkisel olduğunu, dolayısıyla orta-uzun vadede yeni bir en yüksek ihtimali oluştuğunu düşüneceğiz.
Nihai etiketleme için Kospi’de de aşırı volatilitenin sona ermesini ve kalıbın iyice belirginleşmesini beklemekte yarar var.
Straight Times
En sorunsuz kalıp, Endonezya borsasında ilerliyor. Bu kalıp, tereddütsüz itkisel bir yükselişi gösteriyor ve hedef (5)=(1) seviyesi olan 3,050. Zaman hedefi de 2010-2011 dönemi.
Bu durumda Jakarta Endeksi’nde yukarıya doğru bir miktar daha mesafe olduğunu, ancak Primary (belki de Cycle) dereceli bir dalganın sonuna iyice yaklaşıldığını söyleyebiliriz.
(3) no’lu dalga uzatma yaptığı için, Jakarta endeksinin (5) no’lu dalgasının uzatma yapması beklenmez. En iyi ihtimalle (5) no’lu dalga 1.62 x (A) hedefine gidebilir. İtkisel dalga tamamlandığında endeks gerisin geri, en az 1,000, muhtemelen de 850-900 bölgesine kadar çözülecektir.
Değerlendirme
Bir bütün olarak bakıldığında;
1. Kısa vadede Dünya Endeksi ve EMEA endeksinde ayı piyasası ilerliyor. Orta vadede EMEA endeksinin yeni bir en yüksek ihtimali var. Dünya endeksinde bu ihtimal çok zayıf. Uzun vadede, EMEA endeksinin Dünya Endeksi’ne göre daha kötü bir performans göstermesini bekliyoruz.
2. Ana Avrupa Endekslerinde kısa vadeli yön aşağıya doğru. Fransa, İsviçre ve İtalya’da orta vadede yeni bir en yüksek ihtimali var. İngiltere, Almanya, İspanya ve Hollanda’da bu ihtimal zayıf. İskandinav borsaları, diğer Avrupa borsalarına göre daha güçlü duruyor. Yunanistan, yakın vadede yeni bir en düşük görme ihtimali en yüksek borsa, Portekiz ve Macaristan borsaları zayıf. Bir bütün olarak bakıldığında, bütün Avrupa borsaları orta-uzun vadede ayı piyasası içinde.
3. Amerika borsalarında düzeltmeler büyük ihtimalle tamamlandı. DJI, S&P500 ve Nasdaq’da kalıplar basit, ikili ya da üçlü zigzaglar olarak sayılabiliyor. Russell endekslerinde de benzer görüntüler var.
4. BRIC ülkeleri borsalarında da kısa vadeli yön aşağıya doğru. Hindistan ve Brezilya endeksleri üçlü zigzag olarak sayılabiliyor. Çin Shangai endeksi bu grubun en zayıfı. Rusya’da kalıp belirsiz.
5. Uzak Asya borsalarından sadece Endonezya borsasında itkisel bir kalıp ilerliyor. Diğer endekslerde orta-uzun vadeli kalıplar yeni tarihi zirve ihtimali içermekle beraber henüz net değil. Japonya’da önümüzdeki 1-2 sene içinde yeni tarihi dipte 20 yılı aşkın ayı piyasasının sona erme ihtimali var.
6. Türkiye, Meksika ve Arjantin endeksleri bu kompozisyon içinde daha güçlü durmakla beraber, bu endekslerde de kısa-orta vadede yön aşağıya doğru.
Borsa endeksleri, 2007 zirvelerinden başlayan ayı piyasasının sona erdiğine dair bir sinyal vermediği gibi, yakın vadede finansal krizin sona ereceğine dair bir ipucu da yok. 2007-2008 ayı piyasasında bankacılık ve finans kesimini hırpalayan küresel kriz, kronik işsizliğe ve ekonomik durgunluğa yol açarak devam ediyor. Düşüş dalgasının bir sonraki evresi, kamu borçları ve hazine tahvillerinde sarsıntılara yol açacak gibi görünüyor. Önümüzdeki aylarda başta Yunanistan, Portekiz ve İspanya olmak üzere İrlanda, Macaristan ve Doğu Avrupa’yla beraber, İngiltere’de de sorunların büyümesi oldukça muhtemel görünüyor. Bir başka muhtemel kriz ayağı ise Çin. Yüksek büyüme rakamlarına karşılık Çin’de şişen spekülatif balonun patlaması, çok ciddi sorunlara yol açabilir.
Bütün dünyada ayı piyasası dinamikleri işlemeye devam ederken, “krizin kontrol altına alındığı”, “en kötünün geride kaldığı”, “dibe vurulup yükselişe geçildiği” söylemleri, traji-komik tezatlar oluşturuyor. Küresel ayı piyasasının bir sonraki ayağı, düşüş dalgalarının henüz sona ermediğinin daha büyük bir çoğunluk tarafından farkedilmesiyle küresel bir paniğe dönüşebilir. Bu panikte dünya borsalarının tamamına yakını, dramatik ölçekte değer kaybedecektir. Daha kötüsü, bu finansal panik, muhtemelen büyüyen kitlesel öfke ve çevre sorunları ile atbaşı gideceğinden korku, 2008 yılından da büyük olmaya adaydır.
2009 yılı, küresel ayı piyasasından çıkış yılı değildi. Bu dönemde sadece umutlar tazelendi ve umut, yeni balonların şişmesine neden oldu. Dalgayı on yıllar boyunca yükselten neo-liberal paradigma, 2008 yılında balonun patlamasıyla sona erdi. “Kendi kuralları ile işleyen serbest piyasa” anlayışı ile dünyanın geldiği yer burası. Bu anlayış ile gidilecek daha fazla yol görünmüyor. Şimdi bir kaç yüzyıllık bu uzlaşı ve anlayışı düzeltme zamanı.
